سايت مسعود عطايى

در نقد مجموعه داستان پسرك ورامينى

درآمدی بر پسرک ورامينی، اثر مسعود عطايی

تيلی بوشه ساخاروف

هنر داستاننويسی در مشرقزمين به سنتی چندصدساله تکيه دارد. داستاننويسی در مشرقزمين در داستانهای مذهبی کتب مقدس و در تمثيلهای افسانهای ريشه دارد. متأسفانه خوانندگان غربی از ميان اين آثار تنها با افسانههای "هزار و يکشب" آشنا هستند. ادبيات و فرهنگ ايرانزمين و کل آن جريانهايی که بر بستر آن انسان غربی

تمدن مغربزمين را بنا گذاشت، اغلب ناشناخته و گمنام است. صنعت جهانگردی تلاش میکند بهطور سطحی بخشی از اين گنجينه را در اختيار عموم قرار دهد. بااينحال بههيچوجه نمیتواند خلايی را که در اين قلمرو به وجود آمده است پرکند و چه بسا گاه اطلاعاتی نادرست در اختيار عموم قرار میگيرد.

در مجموعه پسرک ورامينی اثر مسعود عطايی که تاکنون داستانهايش در اينجا و آنجا به چاپ رسيده است، شيوه روايت باستانی مشرقزمين را بازمیيابيم. با وجود درونمايهای امروزی و با وجود طرح مشکلات معاصر، نويسنده به سبک و زبانی مستقل دست يافته که در مشرقزمين و به ويژه در ادب کهن ايران ريشه دارد و از اين نظر داستانهای اين کتاب خواننده را سر ذوق میآورد.

پيش چشمان خواننده تصويری زيبا اما دستنيافتنی از موطن از دسترفته نويسنده قرار میگيرد که همواره در پيوند با خاطرات کودکی و نوجوانيش است. در اغلب داستانهای اين کتاب غم غربت و اشتياق به بازگشت به وطن نمايان است. زبان نويسنده سهل است و ممتنع و مشحون از تعابير و تصاوير ساده. شوق نويسنده در روايت داستان از سطر سطر داستانها و از تدقيق در جزئيات پيداست. واقعه در داستانها پيشپاافتاده نيست. از اين نظر در هر داستان چيزی فراتر از يک قصه وجود دارد. داستانهای اين کتاب تمثيلهايی هستند ماندگار. از مضامين داستانهای اين کتاب میتوان از دوستی، عشق، نفرت، ترديد و اميد نام برد و در مجموع اين کتاب سندی است بر توانايی نويسنده در ديدن و پرداختن به مضامينی که برای همگان ارجاعپذير است.

فضای داستانها از يک سو از ماليخوليا نشان دارد و از سوی ديگر از شوخطبعی نويسنده. با همان جمله آغازين داستان، خواننده خود را در ميان گود میيابد و در پايان پرسشهايی در ذهن او طرح میشود که او را به انديشه وامیدارد. انسان خردمند ايرانی از خودنمايی پرهيز میکند. در داستانهای مسعود عطايی با وجود کوتاهی، طرحی از ابديت نقش بسته است. باور دارم که مجموعه داستان پسرک ورامينی راه شناخت فرهنگ کهن ايرانزمين را که تاکنون متأسفانه برای ما ناشناخته مانده است هموار میکند.

برلين، فوريه 1990